مرکز آموزش عالی بنت الهدی صدر فردوس در سال تحصیلی جدید در رشته ی کارشناسی دبیری آموزش عربی 21 نفر و در رشته ی کارشناسی علوم تربیتی(آموزش و پرورش دبستانی و پیش دبستانی) 66 نفر پذیرش خواهد داشت. داوطلبان باید موقع انتخاب رشته پردیس امام سجاد بیرجند خواهران را انتخاب کنند.
خطا
  • خطا در زمان بارگزاری خبرخوان ها
  • خطا در زمان بارگزاری خبرخوان ها
  • خطا در زمان بارگزاری خبرخوان ها
مرکز آموزش عالی بنت الهدی صدر فردوس
فرم خود ارزیابی دانشجو مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل
نوشته شده توسط مدير سايت   
شنبه, ۰۶ تیر ۱۳۹۴ ساعت ۱۳:۰۰

دانشجویان محترم کارورزی هر چه سریعتر فرم خود ارزیابی را تکمیل و به ایمیل استاد راهنما ارسال نمایند

برای مشاهده فرم به ادامه مطلب مراجعه نمایید

 

آخرین بروز رسانی در یکشنبه, ۰۷ تیر ۱۳۹۴ ساعت ۰۰:۳۷
ادامه مطلب...
 
نماهنگی از دانشجویان فارغ التحصیل1385 مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل
نوشته شده توسط مدير سايت   
یکشنبه, ۰۳ دی ۱۳۹۱ ساعت ۲۳:۰۶
آخرین بروز رسانی در یکشنبه, ۰۷ تیر ۱۳۹۴ ساعت ۰۱:۵۹
 
کلام رهبری (بصیرت) مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل
پنجشنبه, ۲۹ دی ۱۳۹۰ ساعت ۲۲:۳۲

بیانات در دیدار مردم قم به مناسبت سالروز 19 دی
تاریخ : 1390/10/19
کلیدواژه(ها) : بصیرت
ملت ايران اين تجربه‌ى بزرگ را امروز در مقابل ملتهاى ديگر قرار داده است؛ تجربه‌ى موفقيتِ ناشى از دو عامل بصيرت و صبر. بصيرت يعنى گم نكردن راه، اشتباه نكردن راه، دچار بيراهه‌ها و كجراهه‌ها نشدن، تأثير نپذيرفتن از وسوسه‌ى خناسان و اشتباه نكردن كار و هدف. و صبر يعنى ايستادگى. نسلها دست به دست به يكديگر تحويل ميدهند. امروز به حول و قوه‌ى الهى نسل جوانى در كشور ما حضور دارد كه دوران انقلاب را نديده است، دوران جنگ را درست درك نكرده است، اما در عين حال با همان روحيه، با همان احساس، با همان انگيزه، با همان تصميم قاطع، در ميدان ايستاده است؛ اين خيلى مهم است، اين هنر انقلاب اسلامى است. بايد عوامل اين ايستادگى و اين بصيرت را در ميان خودمان تقويت كنيم.

آخرین بروز رسانی در پنجشنبه, ۲۹ دی ۱۳۹۰ ساعت ۲۳:۳۰
متن کامل سخنان
 

اوقات شرعی

مطالب تصادفی

خصوصیات کالبدی شهر قدیم فردوس (تون)

خصوصیات کالبدی شهر قدیم فردوس (تون)

علی اکبر خطیب

کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری

 

چکیده

اصولاً شهرهای ما در دوره های گذشته ارتباط نزدیک تر و صمیمی تری به لحاظ کالبدی و بافت شهری با ساکنین خود داشتند. کاربری های شهری اگر چه مثل امروز از زیبایی ظاهری بالایی برخوردار نبودند و عموماً به صورت خشت و گلی بر روی زمین ظاهر می شدند، اما در حداکثر کارایی خود در رفع احتیاجات شهروندان در ابعاد مختلف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ایفای نقش می کردند.

شهرها آرام آرام و تدریجی رشد می کردند و توسعه شهر بر اساس نیاز واقعی شهروندان گسترش
می یافت.

بسیاری از مشکلاتی که امروزه شهرهای ما از قبیل عدم هویت ـ عدم احساس تعلق ـ تنهایی ـ افزایش جرم و جنایت ـ اضطراب و غیره با آن روبرو می باشد در شهرهای گذشته ما سابقه نداشت و جالب اینکه هر چه به جلوتر می رویم بر ابعاد مشکلات شهرنشینی و نوع آنها افزوده می گردد.

هدف از نوشتن این مقاله آشنایی بیشتر خوانندگان محترم با ویژگی ها، عناصر شهری، و کارکرد آنها در بافت تاریخی شهرهای گذشته من جمله تون می باشد. تا ضمن آشنایی با بافت تاریخی شهر خود این حقیقت روشن گردد که چگونه معماران و شهرسازان ما در دوره های تاریخی گذشته توانسته اند شهری بسازند که هم ارزشهای دینی در آن لحاظ گردد و هم پاسخگوی اکثر نیازهای شهروندان به لحاظ کارکردی باشد، امری که امروز در شهرسازی ما غریب و تقریباً فراموش شده است.


مقدمه

شهرها پدیده هایی هستند که حاصل هزاران سال تعامل انسان با محیط می باشد. از زمان پیدایش اولین شهرها تاکنون، شهرها تحولات زیادی به لحاظ کالبدی پذیرفته اند.

در ساخت و تشکیل بافت تاریخی شهرهای ایران عوامل زیادی همچون : اقلیم، فرهنگ اسلامی، محیط طبیعی فلات ایران، عوامل اقتصادی و اجتماعی و دفاعی دخالت داشته اند. مطالعه و دقت در بافت کالبدی شهرهای گذشته این واقعیت را آشکار می کند که در این شهرها میان سازمان کالبدی شهر از یک سو و نیازهای روحی و روانی ساکنین از سوی دیگر نوعی هماهنگی وجود داشت. کاربریها بر اساس نیاز شهروندان ایجاد و مکمل یکدیگر بودند. و شهر رشدی ارگانیک داشت. شهرها بدون اینکه به وسیله نقشه های خاصی طراحی شده از قبل رشد و توسعه یابند، توسعه شان منوط به رشد طبیعی جمعیت، و نیازهای جدید شهروندان بود و به اصطلاح شهرها رشدی گام به گام و تدریجی را تجربه می کردند.

چنین بافتی تا اواخر حکومت قاجار در ایران حفظ شد و تغییر چندانی در آن ایجاد نگردید.

با روی کار آمدن رضاخان نخستین تغییرات در بافت کالبدی شهرهای سنتی ایران تحت عنوان مدرنیسم درحیات ملی و شهرنشینی ایران ظاهر شد. این تغییرات ساختاری در کالبد شهرنشینی ایران در واقع تقلید ساده ای از الگوی توسعه شهرهای غربی بود که به صورت خیابان های راست و عمود بر هم موجب تجزیه بافت تاریخی شهرها گردید و زمینه را برای توسعه بعدی به این سبک فراهم می کرد.

 

خصوصیات کالبدی شهر قدیم فردوس (تون)

شهر قدیم فردوس که تون نام داشت در اثر زلزله سال 47 ویران شد. این شهر بافت کالبدی سنتی خود را تا اواخر حکومت پهلوی اول حفظ کرده بود.

شهر تون به لحاظ کالبدی شباهت زیادی با سایر شهرهای فلات مرکزی ایران داشت. مشخصه های کالبدی شهرهای گذشته ما من جمله تون، داشتن بافتی فشرده، بناهای متحدالشکل، و عموماً گنبدی شکل و جهت خیابان ها، مساکن حیاط دار بوده است. عناصر ساختاری این شهرها عبارت بودند از : بازار ـ محلات مسکونی ـ مساجد و مدارس علمیه ـ حمام ها ـ حصار شهر ـ ارگ و کاروانسرا که این عناصر متأثر از فرهنگ اسلامی، محیط طبیعی فلات ایران، عوامل اقتصادی ـ اجتماعی و دفاعی بودند.

بافت فشرده شهر تون به اضافه معابر پیچ در پیچ و تنگ و مساکن حیاط دار تا حد زیادی پاسخی فرهنگی ـ تاریخی به محیط طبیعی به ویژه شرایط اقلیمی این منطقه بوده است. منطقه ای که شهر تون بر آن نهاده شده بود جزء مناطق خشک بوده و شرایط اقلیمی آن به وسیله کمبود آب، فزونی گرفتن تبخیر نسبت به میزان بارش، تابش شدید آفتاب، نوسانات زیاد دمای روزانه و فصلی، باران های سیلابی و ناگهانی و بادهای شدید همراه با گرد و غبار مشخص می شود. بنابراین شکل گیری و توسعه چنین شهرهایی در طی سال های متمادی در جهت مقابله با چنین شرایط اقلیمی بوده است.

در راستای تطبیق با چنین شرایط اقلیمی ای، برنامه ریزان و معماران گذشته ما آموخته بودند که برای بقاء و ادامه حیات در چنین مناطقی بایستی اثر مستقیم تابش خورشید را به حداقل برسانند و تأثیرات مخرب بادهای مضر را به حداقل کاهش دهند و استفاده از سایه، نسیم و آب را به حد مطلوب برسانند، که اهداف این برنامه ریزان با ایجاد بافت فشرده شهری، الگوهای خاص معابر (پیچ در پیچ و تنگ) و طراحی مساکن حیاط دار مشخص گردد. (خیرآبادی، 1376، 36)

شهر تون برخلاف شهرهای جدید که تقلید ساده ای از شهرهای پراکنده معاصر غربی است، شهری بود با ساختمان های متمرکز و متجانس که کاربری های گوناگون اراضی آن در ارتباط تنگاتنگ و مکمل یکدیگر بودند.

در خصوص ایجاد و توسعه چنین شهرهایی دلایل متعددی می توان ذکر نمود: از آن جمله می توان به ضرورت های دفاعی ـ پیوندهای اجتماعی ـ حفاظت زمین برای استفاده کشاورزی و اندازه بهینه و اثرات اقلیمی اشاره کرد.

در بین عوامل ذکر شده، عامل اقلیم نقش مؤثرتری در باقی ماندن چنین سیستم فشرده شهری در نواحی خشک ایران داشته است.

چنین شهری (فشرده) این توانایی را دارد که شرایط اقلیمی نامساعد را تا حد قابل توجهی کاهش دهد. این نوع بافت شهری میزان سطوح ساختمانی در معرض مستقیم آفتاب را به حداقل می رساند و آسایش بیشتری را برای ساکنین شهر فراهم می کرد.

نبود فضاهای بزرگ و باز از دیگر ویژگی های کالبدی شهری گذشته بود. چرا که وجود چنین فضاهایی در مناطق گرم و خشک به علت قرارگیری در معرض مستقیم آفتاب در طی روز موجب تشدید گرما و در شب تشدید سرما را به دنبال داشت و شرایط نامساعد اقلیمی را در این مناطق تشدید می کرد.

خانه های متحدالشکل به لحاظ مصالح و ارتفاع (به استثناء برخی مساجد و مناره ها) از دیگر ویژگی های کالبدی شهر تون بود. ارتفاع یکسان ساختمان ها سبب جریان آزاد هوا در سطح شهر می شد و این شرایط از اغتشاشات جوی ناخواسته که حاصل قرارگیری ساختمان های بلند در جوار ساختمان های کوتاه می باشد جلوگیری کرد.

طراحی خیابان ها و کوچه ها در شهر قدیم فردوس طوری بوده که مستقیم و عریض نباشد و معمولاً رو به بادهای مطبوع جهت گیری شده بودند. این شرایط به اضافه دیوارهای بلندی که کوچه و خیابان ها را احاطه می کرد سبب می شد در بعدازظهرهای گرم تابستان به خوبی سایه دار شده و خللی در رفت و آمد مردم ایجاد نمی کرد.

در ایجاد و توسعه چنین شبکه معابری دلایل متعددی از طرف صاحب نظران ارائه شده که می توان به موارد ذیل اشاره کرد: (خیرآبادی، 1376، 49)

الف ـ نبود وسایل نقلیه موتوری

ب ـ ملاحظات دفاعی

ج ـ مفهوم اسلامی خلوت گزینی

د ـ نبود وضعیت مشخص و معین برای مالکیت عمومی در مقابل مالکیت خصوصی

و ـ ناتوانی در زمینه اعمال قدرت در تحمیل یک نقشه منظم بر محیط شهری و حفاظت خیابان های موجود در مقابل تجاوز مساکن خصوصی

در شهر قدیم فردوس (تون) بام ها عمدتاً خشت و گلی بودند و حالت گنبدی داشت. این شکل از بالا عملکرد مؤثرتری نسبت به بامهای صاف در برابر گرمای خورشید داشت. بامهای گنبدی اثر تابش خورشید را به سطح وسیع تری تقسیم می کرد و به این وسیله دمای متوسط پشت بام و انتقال حرارت به درون کاهش می یافت. همچنین در بام گنبدی همیشه یک طرف در طول روز سایه بوده که این امر شدت تابش را به حداقل کاهش می داد.

هر خانه حیاط مستطیل شکلی داشت که چهار طرف آن ساخته می شد. سه طرف آن چسبیده به دیوار خانه همسایه و یک طرف خانه را از طریق راهرو نسبتاً طولانی (دالان) به کوچه یا خیابان متصل می کرد. ساختار داخلی خانه ها طوری بود که هیچ خانه ای به دیگری اشراف نداشت و اهل خانه در کمال آرامش و امنیت و برخلاف شهرهای امروزی به زندگی ادامه می دادند. وسط حیاط خانه ها غالباً دریاچه ای داشت با باغچه های در اطراف که آب مازاد دریاچه به این باغچه ها هدایت می شد و نقش مؤثری در تعدیل هوای گرم تابستان داشت.

البته کسانی که از امکانات مالی بهتری برخوردار بودند در حیاط خود اقدام به ساخت حوض خانه می کردند.

حوض خانه عبارت بود از چهار ایوان ضربی و گنبدی از چهار جهت رو به روی هم که گنبدی واحد در بالا هم آنها را به هم ربط می داد. این گنبد بر فراز حوضچه ای که در وسط قرار داشت تعبیه شده بود که مجرای آب آن با شیب ملایم طوری از زیر ساختمان عبور می کرد که وقتی آب به آن می بستند در وسط حوض از فواره کوچکی آب فوران می کرد. و سرریز آن از طریق مجرای دیگری به باغچه حیاط هدایت
می شد.

از وسط یکی از این ایوان های چهارگانه حوضخانه دری باز می شد که بلافاصله به فضای اتاق گونه زیر بادگیر راه پیدا می کرد، بر فراز این اتاق به جای گنبد بادگیر برکشیده ای قرار داشت که از چهار جهت مسیر باد به داخل باز شده بود، یعنی از هر جهتی که باد می وزید، پره های بادگیر قادر بود باد را به داخل بادگیر و از آن جا به داخل حوضخانه هدایت کند.

 

در ایوان مقابل بادگیر در داخل حوضخانه درهای خروجی با پنجره های مشبک به داخل حیاط تعبیه شده بود که وقتی این درها یا درهای خروجی حوضخانه در دو ضلع ایوان گشوده می شد هوا به طور طبیعی کوران می کرد و چون همیشه حوض داخل حوضخانه پر آب بود دائماً نسیم ملایم و خنکی جریان هوا را جابجا می کرد و گرمای سوزان تابستان را تعدیل می نمود. (یاحقی ، 1374، 41)

 

حوضخانه در بخش سکونتگاه تابستانی خانه در ضلع شرقی حیاط احداث می گردید، و به گونه ای بود که تا ساعت های 2 و 3 بعدازظهر این بخش آفتاب گیر نبود و هوای خنک ناشی از ترکیب آب و بادها را محفوظ نگه می داشت.

اما بخش سکونتگاه زمستانی در ضلع شمالی حیاط ساخته می شد و با طلوع خورشید از انرژی گرمایی آن بهره مند می شد که این بخش را اصطلاحاً (حوض نسر) می گفتند.

بخش مسکونی شهر تون به محلات مختلف تقسیم می شد و مردم از قدیم الایام در پنج محله این شهر به نامهای: سادات، عنبری، میدان، تالار و سردشت سکونت داشتند.

در ایجاد و توسعه بافت محله ای در شهرهای سنتی ایران عوامل مختلفی نقش داشته که از آن جمله می توان به: زمینه های مذهبی و قومی ـ حرفه ای و شغلی ـ پایگاه اجتماعی و مبدأ شهری و روستایی اشاره کرد.

زمینه های مذهبی و قومی معمولاً بیشتر در شهرهای بزرگ ایران با جمعیت بیشتر و متنوع تر دیده می شود (کرمان ـ یزد ـ اصفهان ...) بنابراین چنین زمینه های در جدایی گزینی مردم در قالب محلات در تون نقش نداشته است. بنابراین اساس تقسیم محلات در فردوس قدیم را باید به زمینه های شغلی و پایگاه اجتماعی آنان نسبت داد.

محلات شهر تون به لحاظ جمعیت پذیری یکسان نبودند. بیشترین جمعیت متعلق به محله سادات 26% و کمترین آن متعلق به محله سردشت با 15% می باشد. به لحاظ اقشار اجتماعی نیز محلات قدیم فردوس تفاوت هایی داشتند. به طوری که بیشترین کارمندان دولت و کسبه و پیشاوران که از افراد ثروتمند و مرفه شهر به حساب می آمدند در محله میدان سکونت داشتند در حالی که محله سردشت پذیرای بیشترین زارعان و قشر پایین جامعه و افراد مزد بگیر بوده است.

هر محله برای خود میدانی داشت که اصطلاحاً مرکز محله نامیده می شد و مردم مایحتاج روزانه خود را از آنجا تأمین می کردند. مرکز محله از طریق یک گذر (راه اصلی) به بازار که هسته اصلی شهر به حساب می آمد متصل می گردید.

خلاصه آنکه شهر تون با تمام ویژگی های کالبدی، تاریخی و غنای فرهنگی خود در اثر زلزله سال 1347 به خاک نشست و در حال حاضر از آن شهر چیزی جز چند خانه مخروبه، آب انبار، و چند مسجد و حمام و مدرسه باقی نمانده است.

 

 

 

نتیجه گیری

بافت کالبدی تاریخی شهرهای ما که متأثر از عواملی چون اقلیم، فرهنگ اسلامی ـ ایرانی ، عوامل طبیعی، اقتصادی و اجتماعی و مسائل دفاعی شکل گرفته بود و در طی قرنها در سایه تفکر اندیشمندان و معماران خودی هویت خود را بدست آورده بود به یکباره با روی کار آمدن خاندان پهلوی رنگ باخت و فرو ریخت.

دولت جدید که با کودتا روی کار آمده بود خود را پرچمدار نوگرایی معرفی کرد و در اولین برخورد با شهر دگرگونی کالبدی آن را در دستور کار قرار دارد. با این باور که دگرگونی کالبدی و فیزیکی در شهرها تغییرات محتوایی را سبب خواهد شد. دستور روز پس از کودتا دگرگونی شهر بود. شهری که بتواند نمادی از انقطاع عصر جدید با عصر قدیم باشد ، نمادی از پیشرفت و توسعه . برای اولین بار در تاریخ نشینی دولت بر آن شود که چهره و سازمان شهر را نه بر مبنای تفکر درونی بلکه بر اندیشه و تغییر برونی دگرگون سازد.

رسالت این تغییرات در بافت کهن شهرهای ما در این دوره بر عهده شهرسازان خارجی گذاشته می شود. طرحهای توسعه شهری که بعد از پهلوی در کشور ما رایج می شود در واقع الگوبرداری ساده ای از مدل غربی دهه 1950 بود که کشورهای اروپایی برای بازسازی شهرهای خود بعد از جنگ تهیه کرده بودند الگویی که هیچ سنخیتی با شهرسازی و فرهنگ ایرانی نداشت و شهرهای ما را دچار مشکلاتی کرد که امروزه شاهد آن هستیم.

امروزه بسیاری از اندیشمندان اعتقاد دارند که بخشی از علل پدیده های بیمارگونه ای مثل عدم هویت ـ عدم تعلق ـ احساس اضطراب و تنهایی به ساختار کالبدی شهرهای جدید و کمی شدن معیارهای شهرسازی برمی گردد. این دیدگاه اعتقاد دارد که نیازهای انسان بسیار متنوع و پیچیده است در حالی که در برنامه ریزی شهری بیشتر به تأمین نیازهای اولیه و کالبدی نظر دارد و کمتر به نیازهای بالاتر انسانی توجه دارد. این در حالی است که چنین مشکلاتی در شهرهای گذشته ما سابقه نداشت و چون ساختار کالبدی شهرهای ما از فرهنگ و تفکر ایرانی مایه می گرفت کمتر دچار مشکلاتی می شدیم که امروزه در شهرها دچار آن هستیم. باشد که انشاءا... با بازگشت به هویت دینی و فرهنگ ایرانی و لحاظ کردن این دو عامل مهم در شهرسازی تا حدی از فشارها و مشکلات شهری امروز بکاهیم و شهری امن در سایه تفکر ایرانی برای نسل های فردا بنا کنیم.


 

منابع و مآخذ

 

1 ـ حبیبی، محسن: از شار تا شهر ـ انتشارات دانشگاه تهران، چاپ ششم ـ 1384

2 ـ مشهدیزاده دهاقانی، ناصر، تحلیل از ویژگی های برنامه ریزی شهری در ایران، انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران ـ چاپ دوم ـ بهمن ماه 1374

3 ـ خیرآبادی، مسعود: شهرهای ایران ، انتشارات نیکا ، مشهد، چاپ اول بهار 1376

4 ـ یاحقی، محمدجعفر، فردوس / تون، تاریخ و جغرافیا، انتشارات آستان قدس رضوی 1374

5 ـ صابری فر، رستم و دیگران: جغرافیای تاریخی و توریستی فردوس، همدان، انتشارات نور علم، چاپ اول 1384

6 ـ مجتهدزاده، غلامحسین: برنامه ریزی شهری در ایران، انتشارات دانشگاه پیام نور، چاپ سوم دی ماه 1379

7 ـ مهندسین مشاور پارس ویتا: سرانه کاربریهای خدمات شهری، جلد اول، انتشارات سازمان شهرداریهای کشور، 1381

نظر بدهيد:

:
:


بانک اطلاعات شهدای شهرستان فردوس

اخبار دانشگاه فرهنگیان

تصاويري از مركز

ferdows-ttc (4).JPG

چراغ راه

شهدای دانشجو معلم

 

دعای روز

يا رب العالمين

حدیث روز

آمار

تقویم

 
شنبه
۱۳۹۴
تیر
۱۳
 

جستجو در محتوای سایت

نمونه کارهای دانشجویان رشته هنر

گالری تصاویر

خلاصه پژوهش های دانشجویان